การบริหารการผลิต

การบริหารการผลิตมีปัญหาที่นักบริหารการผลิตต้องตัดสินใจอย่างหลากหลาย Schroeder (1986 : 13) ได้แบ่งเป็น 5 หมวดหมู่ คือ การตัดสินใจเกี่ยวกับกระบวนการผลิต (production process) กำลังการผลิต (capacity) วัสดุคงคลัง (inventory) กำลังคน (work force) และคุณภาพ (quality) ซึ่งใน 5 หมวดหมู่นี้ได้คลุมถึงประเด็นทั้งแปดในตารางที่ 2.1 ไว้แล้ว
1. การตัดสินใจเกี่ยวกับกระบวนการผลิต หมายถึง การตัดสินใจเลือกเอากรรมวิธีทางกายภาพหรือเครื่องจักร อุปกรณ์ เทคโนโลยี และสถานที่ ที่จะนำมาใช้ในการผลิตสินค้าหรือบริการ ซึ่งหมายความรวมไปถึงการวางผังโรงงาน การกำหนดทิศทางการไหลหรือการเคลื่อนย้ายวัสดุ และการตัดสินใจในประเด็นอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องกับลักษณะทางกายภาพของโรงงาน ผลของการตัดสินใจในเรื่องเกี่ยวกับกระบวนการผลิตจะผูกพันบริษัทไปเป็นระยเเวลาอันยาวนาน และเมื่อตัดสินใจแล้ว ยากแก่การเปลี่ยนแปลง ดังนั้น ผู้ตัดสินใจ จะ ต้องคำนึงความสอดคล้องกับยุทธศาสตร์ของบริษัทด้วย
2. การตัดสินใจเกี่ยวกับกำลังการผลิต จุดหมายของการตัดสินใจเกี่ยวกับกำลังการผลิตได้แก่ การทำให้มีขนาดกำลังการผลิตที่เหมาะสมไว้ใช้ในเวลาและสถานที่ที่ต้องการ ขนาดของกำลังการผลิตที่ต้องเพิ่มขึ้นในระยะสั้นนั้น อาจหามาได้โดยการให้พนักงานทำงานบ่วงเวลาหรือเพิ่มกะในการทำงาน หรืออาจใช้วิธีจ้างผู้รับเหมาช่วงให้ทำการผลิตให้บางส่วนก็ได้ แต่ขนาดของกำลังการผลิตที่จำเป็นต้องใช้ในระยะยาวควรเป็นของบริษัทเอง จึงต้องมีการวางแผนไว้ล่วงหน้า โดยให้สอดคล้องกับขนาดของสถานที่และอาคารโรงงานที่ได้ตัดสินใจไว้แล้ว ดังได้กล่าวมาในหัวข้อที่ 1
3. การตัดสินใจเกี่ยวกับการวัสดุคงคลัง เป็นการตัดสินใจว่าจะสั่งซื้ออะไร จำนวนเท่าไหร่ และจะสั่งซื้อเมื่อใด อันเป็นการตัดสินใจเกี่ยวกับระบบส่งกำลังบำรุงนั่นเอง ระบบนี้เริ่มต้นแต่การจัดซื้อวัตถุดิบมาเข้าระบบการผลิต การกำหนดทิศทางการไหลของวัตถุดิบ การจัดการสินค้าระหว่างผลิต ไปจนถึงการจัดการสินค้าคงคลัง ซึ่งผู้รับผิดชอบจะต้องกำหนดงบประมาณมารองรับ รวมตลอดถึงการตัดสินใจอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องกับวัสดุคงคลังทั้งมวล
4. การตัดสินใจเกี่ยวกับกำลังคน การตัดสินใจเกี่ยวกับกำลังคนถือว่าเป็นหัวใจของการบริหารการผลิตเลยทีเดียว เพราะไม่ว่าจะเลือกใช้ระบบการผลิตใด ๆ ก็ตาม หากไม่มีกำลังคนเข้ามาปฏิบัติการแล้วสินค้าหรือบริการจะสำเร็จออกมาไม่ได้ การตัดสินใจเกี่ยวกับกำลังคนนี้หมายความรวมถึงการสรรหา การคัดเลือก การว่าจ้าง การฝึกอบรม การบังคับบัญชา นโยบายค่าจ้าง รวมทั้งการเลือกจ้างหรือให้ออกจากงาน ซึ่งกิจกรรมเหล่านี้นักบริหารการผลิตจะได้รับการสนับสนุนช่วยเหลือจากฝ่ายบุคคล
5. การตัดสินใจเกี่ยวกับคุณภาพ ความรับผิดชอบของนักบริหารการผลิตอีกประการหนึ่งได้แก่ การรับประกันว่า ผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปที่เสร็จออกมาจากระบบการผลิตต้องมีคุณภาพตรงตามเกณฑ์กำหนดทุกอย่าง การตัดสินใจเกี่ยวกับเรื่องนี้จึงได้แก่ การกำหนดมาตรฐานงาน การออกแบบอุปกรณ์การผลิต การฝึกอบรมพนักงานให้ผลิตได้ตรงตามเกณฑ์กำหนด รวมตลอดถึงการตรวจพินิจ (inspection) ผลิตภัณฑ์ซึ่งอาจต้องมีการตรวจสอบคุณภาพทุก ๆ ขั้นตอนการผลิตหรือทุก ๆ สถานีงาน ในบางบริษัทถือว่าคุณภาพเป็นความรับผิดชอบของบุคลากรทุกคนไม่ว่าจะสังกัดอยู่ในหน่วยงานใดก็ตามการตัดสินใจในกรอบของห้ากลุ่มที่กล่าวมานี้ หากทำได้อย่างถูกต้อง ถูกใจ และถูกจังหวะเวลาย่อมเป็นที่เชื่อถือได้ว่าจะประสบผลสำเร็จในการบริหารการผลิต

ตัวแบบการตัดสินใจ

การตัดสินใจที่ดีในการบริหารการผลิต ต้องอาศัยกำลังความคิดและจินตนาการของผู้ตัดสินใจเป็นอย่างมาก และต้องมากถึงขนาดก่อให้เกิดทัศภาพ (vision) ของการปฏิบัติการผลิต ตลอดจนผลของการปฏิบัติการนั้น ๆ ออกมาได้ด้วย ทัศนภาพดังกล่าวนี้บางครั้งอาจพรรณนาออกมาได้ด้วยถ้อยคำวาจาเท่านั้น แต่บางครั้งมีความซับซ้อนจนต้องอาศัยตัวแบบมาแสดงจึงจะเข้าใจและสื่อสารกันได้
ตัวแบบ หมายถึง สิ่งสมมุติที่จำลองจากของจริงมาให้รับรู้และ / หรือพิจารณาแทน เช่น นักบัญชีอาจเพียงแต่ดูตัวแบบเท่านั้นก็สามารถบอกได้ว่า ณ เวลาใดเวลาหนึ่งนั้น บริษัทมีสินค้าคงคลังอยู่จำนวนเท่าใด เพราะตัวแบบที่ว่านี้คือสมุดบัญชีสินค้าคงคลังนั่นเอง คนที่ดูบัญชีเป็นเมื่อได้เห็นสมุดบัญชีนี้แล้วจะเกิดทัศนภาพของจำนวนสินค้าคงคลังขึ้นมาทันที โดยไม่ต้องไปตรวจนับสินค้าในคลังจริง ๆ สภาพความเป็นจริงที่มีอยู่ในโลก บ้างก็เรียบง่ายสามารถจำลองมาได้ด้วยถ้อยคำบอกเล่าหรือจดหมายรายงานธรรมดา บ้างก็มีความสลับซับซ้อนเกินขีดความสามารถของถ้อยคำ หรือตัวอักษรที่จะก่อให้เกิดทัศนภาพขึ้นมาได้ จึงทำให้มีตัวแบบเพิ่มขึ้นมาอีก 3 ประเภท ดังนี้
1. ตัวแบบเค้าร่าง (schematic models) คือตัวแบบที่อยู่ในรูปของเส้นและสีที่นำมาแสดงเพื่อให้เกิดจินตภาพของสภาพความเป็นจริง ตัวอย่างของตัวแบบเค้าร่าง เช่น กราฟ แผนที่และแผนภูมิ เป็นต้น
2. ตัวแบบกายภาพ (physical models) เป็นตัวแบบหุ่นสามมิติ ใช้แทนวัตถุสิ่งของจริง ตัวแบบหุ้นบางอย่างนอกจากจะจำลองรูปร่างลักษณะของจริงมาแล้ว อาจจำลองเอาขีดความสามารถในการทำงานมาด้วย ตัวอย่างของตัวแบบหุ่น เช่น ลูกโลกเป็นตัวแบบหุ่นของดาวโลก รถไฟเล็กเป็นตัวแบบหุ่นของรถไฟจริง เป็นต้น
3. ตัวแบบทางคณิตศาสตร์ (mathematical models) เป็นตัวแบบที่สร้างขึ้นมา
โดยการสร้างสัญลักษณ์ขึ้นมาเรียบเรียง และกำหนดความสัมพันธ์กันไว้ ให้เป็นตัวแทนของกระบวนการหรือระบบต่าง ๆ ตามความต้องการ การเรียบเรียงสัญลักษณ์ดังกล่าวนี้ ส่วนมากจะอยู่ในรูปของสมการ (equation) หรือนิพจน์ (expression) ทางคณิตศาสตร์ ตัวแบบประเภทนี้ใช้มากที่สุดในการบริหารการผลิต

ตัวแบบทางคณิตศาสตร์แบ่งย่อยออกเป็นสองกลุ่ม คือ กลุ่มตัวแบบเหมาะที่สุด (optimization model) กับกลุ่มตัวแบบประมาณการ (heuristic model)
ตัวแบบเหมาะที่สุด เป็นตัวแบบทางคณิตศาสตร์ที่มีวิธีการและขั้นตอนในการแก้ไขปัญหาหรือทางออกที่แน่นอน ผลลัพธ์จากการใช้ตัวแบบประเภทนี้จะได้คำตอบที่เหมาะที่สุด (optimum solution) ไม่ว่าใครจะเป็นผู้แก้ปัญหาก็ตาม
ตัวแบบประมาณการ คือตัวแบบทางคณิตศาสตร์ที่มีวิธีการและขั้นตอนในการแก้ไขปัญหาหรือหาทางออกที่ไม่แน่นอน ขึ้นอยู่กับวิจารณญาณของผู้ดำเนินการแก้ไขปัญหา ดังนั้น ทั้งวิธีการและผลลัพธ์ที่ได้จึงแตกต่างกันออกไป คำตอบที่ได้จึงไม่ยืนยันได้ว่าเป็นคำตอบที่เหมาะที่สุด ตัวแบบประมาณการจึงนำมาใช้เมื่อหาทางแก้ปัญหาโดยวิธีอื่นไม่ได้ หรือได้ก็สิ้นเปลืองทรัพยากรมากเกินไป
ตัวแบบต่าง ๆ ที่กล่าวมานี้ช่วยให้นักบริหารการผลิตเข้าใจสภาพความเป็นจริงของปัญหาที่จะตัดสินใจได้ง่ายขึ้น เพราะการจำลองออกมาเป็นตัวแบบนั้นสภาพความเป็นจริงส่วนใดไม่เกี่ยวข้องกับปัญหาก็ไม่ต้องจำลองมา ทำให้ความลึกลับซับซ้อนของสภาพความเป็นจริงลดน้อยถอยลงเป็นอันมาก นักบริหารการผลิตจึงนิยมใช้ตัวแบบเป็นเครื่องมือในการทำงานเป็นอย่างมาก โดยเฉพาะตัวแบบทางคณิตศาสตร์ ดังนั้น ในหนังสือเล่มนี้จึงมีตัวแบบทางคณิตศาสตร์แทรกอยู่เป็นระยะ ๆ ตามความจำเป็นจองเนื้อหา